Demir

demir eksikliği

Toprağın % 1- 4 kadarı demirdir. Bitkide demir klorozunun görülmesi toprakta demirin bulunmamasından değil; bitki tarafından alınamaz formda olmasından kaynaklanır.  Toprakta çok yüksek miktarda fosfor bulunması, yüksek pH değeri ile birlikte yüksek kalsiyum, yüksek bikarbonat konsantrasyonları, toprağın devamlı ıslak ve soğuk olması demirin bitki tarafından alınmasını engeller. Bazik toprakta demir 3+ değerli bileşikler halinde bulunur. Fizyolojik olarak aktif olan demir iyonunun 2+ değerli olması sebebi ile yüksek verimli tesislerin gerçek demir gereksiniminin ancak az bir kısmı topraktan karşılanır. Toprak pH değeri 6,5 den yukarı değerlere çıktıkça alınabilir formdaki demir miktarında da düşme olur. pH=8,5 ve üzerindeki değerler demirin en güç alındığı ortamlardır. 2+ değerli iyon halinde alınan demir kslem içerisinde sitrat ve peptid kompleksleri şeklinde taşınır. Yaşlı yapraklardan genç yapraklara demir transferi  yapılmaz.        

Bitkide redoks sentezlerinde elektron taşıyıcı olarak kullanılır, nitrat reduksiyonunda gerekli olan ferrodoksin proteininin bir parçasıdır. Meyvede kırmızı rengi veren triptopanın sentezinde kullanılır.  Demir ve mağnezyum klorofil yapımında yer aldıkları için demir eksikliği belirtileri ile mağnezyum eksikliği belirtileri benzerlik gösterir; ancak yaşlı yapraklardan genç yapraklara demir transferi yapılamadığından eksiklik belirtileri önce genç yapraklarda ortaya çıkar. Demirsülfatın suda çözünmesi ile oluşan 2+ değerli demir iyonu pH değeri yüksek ortamda süratle 3+ değerli demir iyonuna dönüşür ve suda çözünmeyen demir hidroksit oluşur. 

1) FeSO4 ve Fe2(SO4)3 gibi inorganik demir bileşikleri çok yüksek miktarlarda kullanılmadığı sürece verimli değildir; bu bileşikler kalkerli topraklarda kullanılmamalıdır.

2)Topraktan demirsülfat kullanarak demir ihtiyacını karşılamak mümkün değildir; çünkü demir hızla alınamaz forma dönüşür. (Soil Fertility manual, potash&phosphate institute, Atlanta 1979) 

İnorganik demir tuzları ile topraktan gübreleme yapmak mümkün olmadığı için Fe-EDTA, Fe-HEDTA, Fe-DTPA, Fe-EDDHA gibi demir demir şelatların kullanımı tavsiye edilir. pH değeri 7,5 dan yüksekse sadece Fe-EDDHA ve Fe-EDDHMA etkili olur. Contract Chemicals ın araştırmalarına göre toprak mağnezyum ve kalsiyum içeriyorsa en etkili bileşik Fe-EDDHMA dır. Demirsülfat gibi inorganik demir tuzlarının yapraktan kullanıldığında düşük konsentrasyonlarda bile yapraklara, genç sürgünlere hasar vereceğinden yapraktan gübre uygulamalarında demirşelatların kullanılması gerekir. Bazı literatürde yapraktan demirşelat uygulamalarının ancak kısmen başarılı olabildiğini yazar. Bence öncelikle demir uygulamaları için eksikliğin gözle görülür hale gelmesini beklememek gerekir. Yaprağın klorofil yapısının kısmen bozulmasından sonra eksikliği gidermek gerçekten çok zor. Aşırı derecede demir klorozu gösteren bir Minneola parselinde ancak 7-10 gün ara ile sekiz uygulama yaparak başarılı olabildik. Eksiklik belirtileri gözle görülecek düzeye gelmeden yaptığımız bütün uygulamalarda başarılı olduk.

Star Ruby tesislerinde meyvede renklenme görmeden hemen önce yapraktan demir uygulaması yapılmazsa gerek yeni gelen sürgünlerde, gerekse ertesi yılın ilkbahar sürgünlerinde mutlaka demir eksikliğine bağlı kloroz olur. 

Yapraktan kullanılabilecek en uygun demir içerikli yaprak gübresi demir-EDTA dır. Demir-EDTA nın da sodyum tuzu değil, potasyum tuzu kullanılmalıdır. Tek başına kullanıldığında 1000 litre suya 2 litre % 6 demir içeren gübre konulur ve ağaç büyüklüğüne göre dekara 120 - 250 lt su ile uygulanır. Diğer iz elementlerin eksikliği de görülüyorsa eksikliği görülen iz elementi içeren gübre de karıştırılarak uygulanır.   Şelatlı iz element  içeren yaprak gübrelerini şelatlı olmayan yaprak gübreleri ile karıştırarak uygulamak uygulama sırasında istenmeyen kimyasal reaksiyonlara ve yaprak yanıklarına sebep olabilir.